MÊ CỜ

M

Trên vỉa hè Sài-gòn hôm nọ có hai kỳ thủ say mê đấu trí một ván cờ gay cấn. Thình lình họ nghe tiếng kèn đám tang của ai đó đi ngang qua. Một trong hai người buông cờ đứng dậy ngã nón đứng nghiêm mặc niệm với thái độ buồn bã, thương tiếc. Người kia rất đỗi ngạc nhiên.  Khi đám tang đi khuất, liền nói: Tôi chơi cờ với ông rất lâu nhưng chưa hề biết ông là người có đạo nghĩa với những người chết như vậy. Ông trả lời: Hôm nay là đám tang của vợ tôi nhưng ghiền cờ quá, ra đánh với ông vài ván. Tôi với bả sống với nhau hơn 40 năm, nên tỏ một chút lòng thành.

Mê cờ đến nỗi không ở nhà lo đám tang của vợ xưa nay hiếm thấy. Dĩ nhiên đây chỉ là một câu chuyện chọc cười thiên hạ và châm biếm mấy tay ghiền cờ tướng nặng. Nhưng biết bao lần trong đời, vì mãi mê hơn thua trên mặt trận cờ mà chúng ta bỏ bê gia đình, xao lãng việc làm ăn và trốn tránh trách nhiệm với cộng đồng xã hội.

Chuyến đi Adelaide tham dự Giải Cờ lần nầy đoàn Melbourne chúng tôi được đón tiếp rất chu đáo, nhiệt tình. Chiều thứ Bảy anh em hân hạnh dự một bữa cơm chay có ca nhạc do gia đình Ông Ngô Ngân khoản đãi tại chùa A-di-đà. Hôm đó chúng tôi còn có diễm phúc diện kiến sư thầy Thích Hạnh Châu để được đàm đạo và giải đáp những thắc mắc trong giáo lý huyền diệu của nhà Phật. Giữa khoảnh khắc thiêng liêng tĩnh mịch đó, bỗng dưng quá khứ hiện về rõ từng nét một khiến tôi phải cầm bút viết lên những dòng chữ nầy như một lời tâm sự.

Khi tôi còn là cậu bé 6, 7 tuổi, trong gia đình có hai người cô là những phật tử thuần thành. Mặc dù không thường đi chùa, nhưng khi hai cô đem những bài kinh tụng về, tôi thích thú đọc và thuộc lòng từng chữ một. Hai cô ngạc nhiên lắm, thường đùa với cha tôi: Chắc thằng bé sau nầy làm thầy chùa quá anh Hai ạ! Lớn lên một chút, cha con tôi vào sinh sống tại Sài-gòn. Lúc ấy thân sinh của tôi đã trở thành một tín đồ Cơ-đốc-giáo và tôi thường đi lễ ở nhà thờ, cũng học thuộc lòng nhiều phần trong Kinh Thánh, nhưng trong tâm trí tôi vẫn nhớ nằm lòng những bài kinh Phật.

Khi tôi vào lớp Nhất, chuẩn bị thi vào trường trung học công lập Hồ Ngọc Cẩn, trong lớp có một anh tu sĩ Phật giáo lớn hơn chúng tôi nhiều tuổi nhưng học chung. Tôi và anh cùng đi con đường từ trường về nhà nên sớm trở thành đôi bạn chí thân. Nhiều hôm tôi được ở lại chùa ăn cơm chay với anh, lấy làm thích lắm. Khi biết tôi thuộc nhiều câu kinh kệ, anh càng quý mến tôi hơn. Cuối năm anh không thi đậu nên chúng tôi đành chia tay, mỗi người theo học một nơi khác. Trước khi từ giã anh nói: Ngày mai em trở lại chùa anh sẽ có một món quà tinh thần đặc biệt cho em. Không để tôi thắc mắc, anh nói món quà đó là anh sẽ xin cho tôi được diện kiến sư phụ chủ trì, một đại đức đã giáo huấn anh nhiều năm qua. Tôi hiểu tâm ý tốt lành của anh, người có tấm lòng từ bi độ lượng và với tình bạn thân thiết, anh muốn tôi vào chùa, mặc áo nâu sồng, trở thành người bạn đồng môn.

Hôm sau, tôi chuẩn bị chỉnh tề đến chùa như đã hẹn. Khi vào phòng khách chúng tôi thấy sư thầy đang đánh cờ với một người khác. Anh bạn của tôi chắp tay thưa: Bạch thầy, hôm nay con dẫn em T. đến xin thầy chỉ dạy. Thầy nói: Ờ được, con ngồi đây chờ thầy một lát. Bạn tôi vẫy tay bảo tôi ngồi xuống ghế, còn anh ra bên ngoài. Tôi chờ cho đến khi thầy xong ván cờ. Nhưng rồi thầy vẫn chưa nói chuyện với tôi mà bày cờ lại đánh tiếp. Ván cờ kéo dài rất lâu, tôi thì cứ ngồi đó, hai người vẫn say đắm hơn thua từng nước một. Tôi nghĩ lúc ấy thầy đã quên mất rằng có một cậu bé đang đợi. Chờ mãi đến khi mệt mỏi, tôi xin thầy ra sân một chút. Thầy nói: Ờ, con ra ngoài chờ, khi nào xong ta sẽ gọi con. Nhưng rồi đến sẫm tối, tôi vẫn không nghe thầy gọi. Sau nầy tôi mới biết hôm đó thầy cứ thua mãi nên cố đánh để gỡ lại mà đành lỡ hẹn. Bây giờ nghĩ lại, biết đâu nếu thầy ngừng bàn cờ, bỏ thì giờ trò chuyện với tôi, cuộc đời tôi đã đổi khác, tốt đẹp hơn nhiều. Tôi vẫn còn tiếc mãi, nhất là anh bạn tốt của tôi lấy làm ái ngại lắm lắm! Cho đến từng tuổi nầy tôi vẫn ghi khắc trong tâm tình bằng hữu hiếm quý mà tôi có được với một người anh hiền từ, đức hạnh.

Cờ tướng có sức thu hút rất mạnh, khiến ta say đắm. Người muốn cao cờ phải có đam mê, phải chịu khổ công luyện tập, phải suy nghĩ chín chắn từng nước đi, từng thế cuộc. Đó là một môn thể thao trí tuệ mà những ai mong đạt đến đỉnh cao nghệ thuật cần phải trau giồi, tinh luyện. Nhưng cũng có khi vì niềm đam mê mãnh liệt đó khiến chúng ta đánh mất chính mình, bỏ lỡ những cơ hội quý báu giúp ích cho tha nhân, cho cuộc đời. Người chơi cờ nên biết cân bằng ưu tiên. Thực ra giá trị của gia đình, sự tiến bộ của bản thân, công việc làm ăn, trách nhiệm với dân tộc luôn luôn cao trọng hơn là sự thắng thua trên ván cờ nhỏ.

Biết được như thế ta mới hiểu thế nào là ứng dụng triết lý kỳ diệu của Cờ Tướng vào kiếp nhân sinh.

Lê Trần 12/2/2019.

THÀNH QUẢ MƯỜI NĂM

T
Thấm thoát mà Hội Cờ Tướng Thân Hữu Úc Châu đã thành lập mười năm. Chúng ta sẽ kỳ niệm sinh nhật vào dịp tổ chức Giải Cờ Toàn Quốc 2018.
Ngẫm nghĩ lại một chặng đường dài, Bạn và tôi sẽ tự hỏi: Thành quả quan trọng nhất của Hội sau mười năm là gì? Phải chăng là những giải Cờ lớn nhỏ đã từng tổ chức? Hay là những phần thưởng anh em đoạt được? Hoặc kỳ nghệ phát triển đến một mức độ cao xa? Tất cả những điều nầy quả thật đều có. Nhưng suy cho cùng, thành quả lớn nhất mà chúng ta có được sau một thập niên miệt mài xây dựng, đó chính là biến đổi một tập thể bị thiên hạ dè bỉu ăn không ngồi rồi, phí phạm thì giờ, bỏ bê gia đình, chểnh mãng công việc, trở thành một Hội Cờ Tướng được nhiều người quý mến, tôn trọng.
Người ta thường nói: Đánh đổ một bức tường dễ hơn phá vỡ một thành kiến. Thế mà anh em chúng ta, mỗi người góp một phần công khó, không quản ngại với những việc nhỏ nhặt, dần dần đã thay đổi thành kiến của nhiều người đối với bộ môn giải trí thường bị xem là vô ích cho xã hội.
Bí quyết nào đưa đến thành quả đó? Tổ chức hay, chưa đủ. Giải thưởng lớn không hẳn là một lý do. Đông người tham dự chỉ là một yếu tố phụ. Chiếc chìa khóa kỳ diệu chính là chúng ta biết kết hợp Công Tác Từ Thiện với bộ môn Nghệ Thuật Trí Tuệ. Từng đồng xu, từng việc làm, từng đóng góp lớn nhỏ đem niềm vui đến Thương Phế Binh, an ủi Trẻ Mồ Côi, khích lệ Học Sinh Nghèo, Người Khuyết Tật, cứu trợ Nạn Nhân sóng thần, bão lụt đi song song với sinh hoạt Cờ Tướng, lần hồi đã được nhận diện bởi những người bên ngoài, để rồi tự họ mở miệng khen rằng Hội Cờ Tướng nầy không phải chỉ biết hơn thua trên bàn cờ mà còn chia xẻ miếng cơm manh áo với những người bất hạnh, kém may mắn. Bây giờ chúng ta có thể hãnh diện sánh vai với các tổ chức, hội đoàn khác trong công cuộc kiến tạo xã hội thịnh vượng và nhân ái.
Chúng ta không lấy thành quả đó để sinh lòng kiêu căng, tự mãn, nhưng vui mừng biết rằng mình đã đi đúng đường, đúng hướng. Và ngày nào còn sinh hoạt dưới danh nghĩa Hội Cờ Tướng Thân Hữu Úc Châu, ngày đó chúng ta sẽ hết sức mình mang hạnh phúc, dù là nhỏ nhoi, đến với tha nhân. Bởi vì cứu cánh thực sự của Hội không phải chỉ là nơi thao luyện một môn giải trí lành mạnh mà còn là môi trường cho những anh em mang sẵn tấm lòng bác ái được chắp cánh bay cao, thể hiện tình người. 
Huy hiệu của Hội là con SĨ, nói lên phẩm chất của một kỳ thủ. Mỗi người cố gắng hành xử nét Sĩ trên bàn cờ và giữa sinh hoạt hằng ngày. Có như thế, khẩu hiệu “LẤY CUỘC CỜ LÀM ĐẸP CUỘC ĐỜI” luôn luôn là niềm cảm hứng cho mọi sinh hoạt Cờ Tướng của Hội chúng ta.
Melbourne 14/11/2017
Tom Tran

Ý NGHĨA CỦA CHỮ SĨ

Ý NGHĨA CỦA CHỮ SĨ

Suốt mười năm qua, một trong những thắc mắc nhiều người trong Hội và bạn bè thường hỏi, là tại sao Hội Cờ Tướng Thân Hữu Úc Châu chọn con SĨ làm biểu tượng (logo) thay vì những con Cờ mạnh mẽ khác như Tướng, Xa hay Pháo, Mã.

Trong những quân cờ, con Sĩ xem ra tầm thường và hiền lành nhất. Nó đứng kế bên vị Tướng chỉ huy, làm nhiệm vụ bảo vệ, hộ giá. Hai con Sĩ chỉ di chuyển từng bước một theo đường chéo trong cung. Chúng đi và đứng tại 5 điểm, được coi là quân cờ yếu nhất, dù rằng nếu mất Sĩ thì Tướng trong cơn nguy hiểm nếu đối phương dùng hai Xe hoặc Xe Mã Chốt tấn công. Cho nên chiến thuật bỏ Pháo đoạt Sĩ rồi dùng hai Xe tấn công là phương án thường thấy. Ở bàn cờ tàn khi còn Pháo, người chơi cờ phải chú ý giữ Sĩ để làm ngòi cho Pháo tấn công.

Có những câu nói thường nghe về con Sĩ:

Khuyết Sĩ kỵ song Xa

Khuyết Sĩ kỵ Mã

Nhất Sĩ chòi góc cóc sợ Mã công

Tướng mất Sĩ như đĩ mất váy.

Đây chỉ là những ngôn từ nói lên phần nào tầm quan trọng nhỏ nhoi của quân Sĩ.

Chữ Sĩ  rất đơn giản. Nó chỉ gồm ba nét: hai nét ngang và một nét thẳng đứng. Trong văn học, Sĩ có nghĩa là học trò, là người nghiên cứu, có hiểu biết sâu rộng. Họ là những người có học vấn, thuộc làu binh sử, thường ở bên cạnh Tướng Soái để tham mưu, trù hoạch phương kế cho những cuộc hành quân, chinh phục.

Sĩ có hàm ý trí thức, có trình độ học vấn, học hành giỏi giang, có kiến thức sâu rộng. Sĩ còn mang ý nghĩa uyên bác, chăm chỉ, hiểu biết phong phú. Ngoài ra, Sĩ còn ý nghĩa của phẩm hạnh. Đó là người có bản chất đạo đức, lịch lãm và cư xử trong xã hội cách tốt lành, cao thượng. Nói chung, một người có chất Sĩ đích thực là công dân lương thiện, hiểu biết và có tác phong cao đẹp.

Giáo sư Cao Xuân Huy đã từng giảng rằng chữ Sĩ tuy chỉ có ba nét nhưng khó viết vô cùng. Viết sao cho thẳng, cho cân không phải do cách cầm bút mà do nội lực từ thẳm sâu của TÂM, từ sự triết minh của TRÍ, để hiểu đúng và đủ về lẽ chánh trực, ngay thẳng.

Chữ Sĩ gồm có hai nét ngang, nét dài ở trên và nét ngắn ở dưới. Nét ngang dài ở phía trên minh định rằng Sĩ là thứ nhất trong “tứ dân” sĩ, nông, công, thương. Nét ngang dài nói lên rằng làm người phải biết công bằng, hài hòa, cao thượng. Người có chất Sĩ phải xem trọng đạo đức, thanh danh, sự hiểu biết và đặt chúng làm ưu tiên cho cuộc đời hơn là nét ngang ngắn biểu tượng của miếng cơm, manh áo, gạo tiền.

Người chơi Cờ có chất Sĩ trước hết phải xem trọng tư cách, thái độ khi ngồi trên bàn Cờ hơn là sự thắng bại thường tình của một cuộc cờ. Nói cách khác, phẩm cách của người chơi Cờ có giá trị hơn là kỳ nghệ.

Chữ Sĩ có một nét thẳng đứng gọi là nét sổ.  Sĩ phải đứng thẳng trong đời, không được cong lưng trước sai trái, quỳ lụy trước bạo quyền, hay vì danh lợi mà bỏ mất tinh thần thượng võ. Người chơi Cờ cũng cần có những phẩm hạnh cao đẹp đó. Dù thắng, dù thua, người đó vẫn kiên cường, vững mạnh. Không lấy sự ăn gian làm cứu cánh cho chiến thắng, không lấy mưu mô để giành những danh dự hão huyền. Người chơi Cờ chẳng những xem trọng danh dự mà còn đứng thẳng trước mọi thách thức tầm thường của kiếp nhân sinh.

Nét ngang dài phía trên và nét sổ kết thành hình chữ thập. Đó là chí hướng của người Sĩ cố vươn mình lên mười phân vẹn mười, dù rằng số 10 đó phải đứng trên nét ngang ngắn của miếng cơm, manh áo, của công việc hằng ngày, của nhu cầu cần thiết cho gia đình, con cái. Và rồi, khi cả ba nét kết hợp cách hài hòa, chúng ta sẽ có một chữ Sĩ với hình dạng của một cánh chim tung bay giữa biển trời cao rộng. Đó chính là ước nguyện vươn mình của những tâm hồn cao thượng, biết rằng dù sống giữa thế giới trần tục mà trí tuệ bay bổng, đạp trên sỏi đá để dấn bước trên con đường chân thiện mỹ.

Hiểu rõ như thế chúng ta sẽ thấy chơi Cờ Tướng không đơn thuần là một thú tiêu khiển mà là trải nghiệm sự cao đẹp của kiếp người. Chúng ta không phải chỉ lao vào cuộc sát phạt thắng thua mà là rèn luyện trí tuệ, nhân cách qua phương án dùng binh, áp dụng chiến lược và huy động nguồn lực trí óc để tạo nên sức mạnh tinh thần. Và bởi sức mạnh đó chúng ta sẽ thành những con người mang tính chất SĨ, đem lại lợi ích, niềm hân hoan và an bình cho xã hội.

Cuối cùng, những người chơi Cờ có chất Sĩ chính là những người biết LẤY CUỘC CỜ LÀM ĐẸP CUỘC ĐỜI vậy.